Watermethode

Wanneer een kindje tijdens de zwangerschap of rond de geboorte overlijdt, krijgen ouders vaak onverwacht weinig tijd om hun kindje te leren kennen en afscheid te nemen. Zeker wanneer een kindje heel klein of veel te vroeg geboren is, kan de eerste aanblik onzekerheid of angst oproepen.

De watermethode kan in bepaalde situaties helpen om een klein, overleden kindje op een zachte en natuurlijke manier te verzorgen en op te baren. Het kindje rust daarbij in gekoeld, helder water. Het water ondersteunt het kwetsbare lichaampje, waardoor de houding, de vorm van het gezicht en hoofdje, de kleine handjes en voetjes soms beter zichtbaar worden.

Voor ouders kan dit waardevolle tijd creëren: tijd om te kijken, voorzichtig aan te raken, foto’s te maken en hun kindje stap voor stap te leren kennen.

Wat is de watermethode?

De watermethode is een vorm van postmortale verzorging voor zeer kleine, vroeggeboren en stilgeboren kindjes.

Het lichaampje wordt door het water gedragen. Daardoor vermindert de druk die de zwaartekracht op het kwetsbare lichaam uitoefent en kan het kindje zorgvuldig worden gepositioneerd. Een correcte positionering is niet alleen belangrijk voor een zachte en herkenbare presentatie, maar helpt ook om sterke plaatselijke verkleuring zo veel mogelijk te beperken.

De methode wordt door ons vooral toegepast bij heel kleine of vroeggeboren kindjes van wie de huid, de schedelstructuur en het lichaamsweefsel bijzonder kwetsbaar zijn.

Of de watermethode aangewezen is, wordt altijd individueel beoordeeld. De zwangerschapsduur, de toestand van het kindje, het tijdstip van overlijden en geboorte en eventuele medische onderzoeken of behandelingen spelen daarbij een rol.

Wat kan de watermethode voor ouders betekenen?

Voor veel ouders is de eerste ontmoeting met hun overleden kindje een heel belangrijk en tegelijk kwetsbaar moment. Dat geldt in het bijzonder wanneer een kindje vroeg in de zwangerschap overleed en de geboorte pas enige tijd na het overlijden plaatsvond.

De watermethode kan helpen om die ontmoeting rustiger te laten verlopen. Omdat het water het lichaampje ondersteunt, kan het kindje er zachter en meer ontspannen uitzien. Ouders krijgen de gelegenheid om eerst van enige afstand te kijken en vervolgens, wanneer zij daar klaar voor zijn, dichterbij te komen.

Sommige ouders willen hun kindje alleen bekijken. Anderen willen het aanraken, de handjes en voetjes bewonderen, foto’s laten maken of hun kindje op een passend moment voorzichtig vasthouden.

Niets daarvan is verplicht.

Alles kan, alles mag, vooral niets moet.

Ouders bepalen zelf wat voor hen goed en draaglijk voelt. Die keuze mag bovendien veranderen. Wie eerst niet durft te kijken, kan daar later alsnog behoefte aan krijgen. Wie meteen dichtbij wil zijn, krijgt daar eveneens ruimte voor.

Bij grotere premature of voldragen baby’s kan het voor ouders confronterend zijn om hun kindje ondergedompeld in water te zien. In die situaties kan de watermethode op de achtergrond worden gebruikt als ondersteuning van de verzorging.

Tijdens de momenten met de ouders wordt het kindje dan verzorgd en gepresenteerd in een wikkeldoek, eventueel met door de ouders gekozen kleertjes en een luier aan.

Voor welke kindjes kan de watermethode worden gebruikt?

De watermethode kan vooral betekenisvol zijn bij een vroeg zwangerschapsverlies of bij zeer vroeggeboren kindjes van wie het lichaam bijzonder kwetsbaar is.

Ook wanneer er door het tijdsstip van overlijden in de baarmoeder, veranderingen aan de huid en het lichaam zijn ontstaan, kan de methode worden overwogen. Dit natuurlijke proces wordt medisch maceratie genoemd.

Er bestaat echter geen vaste zwangerschapsduur vanaf wanneer of tot wanneer de watermethode altijd geschikt is. Ieder kindje wordt afzonderlijk beoordeeld.

Daarom is het belangrijk om zo vroeg mogelijk contact op te nemen. Ook wanneer nog niet zeker is of de watermethode kan worden toegepast, kunnen we samen met de ouders en de betrokken zorgverleners bekijken welke vorm van verzorging het meest aangewezen is.

Voor welke kindjes kan de watermethode gebruikt worden?

De watermethode kan vooral betekenisvol zijn na een vroeg zwangerschapsverlies of bij zeer vroeggeboren kindjes van wie het lichaam bijzonder kwetsbaar is.

Ook wanneer er voor de stilgeboorte reeds veranderingen aan de huid en het lichaam zijn ontstaan, kan de methode worden overwogen. Dit natuurlijke proces wordt medisch maceratie genoemd. 

Er bestaat echter geen vaste zwangerschapsduur vanaf wanneer of tot wanneer de watermethode altijd geschikt is. Ieder kindje wordt afzonderlijk beoordeeld. Daarom is het belangrijk om zo vroeg mogelijk contact op te nemen. Ook wanneer nog niet zeker is of de watermethode kan worden toegepast, kunnen we samen met de ouders en de betrokken zorgverleners bekijken welke vorm van verzorging het meest aangewezen is.

Hoe wordt een kindje in het water gelegd?

We positioneren het kindje bij voorkeur zorgvuldig op de rug. Na het overlijden zakt het bloed onder invloed van de zwaartekracht naar de laagst gelegen delen van het lichaam. Dit natuurlijke verschijnsel wordt postmortale hypostase genoemd.

Wanneer een kindje op de zij ligt, kan de onderste lichaamszijde daardoor sterk en donker verkleuren. Een correcte positionering op de rug helpt om deze plaatselijke verkleuring zo veel mogelijk te beperken en om het gezichtje en het lichaam van het kindje zo mooi en herkenbaar mogelijk te houden.

Zeer kleine kindjes, doorgaans tot ongeveer 18 weken zwangerschap, nemen gemakkelijk een gebogen foetushouding aan, waardoor het kindje vaak op één zijde kantelt. Ook dan zorgen we ervoor dat het kindje niet langdurig op één zijde blijft liggen. De houding wordt tijdens de toepassing van de watermethode regelmatig gecontroleerd en waar nodig voorzichtig aangepast.

De watermethode na autopsie (ook wel obductie genoemd)

Ook na een autopsie of een ander medisch onderzoek kan de watermethode dankzij gespecialiseerde postmortale verzorging ondersteunend worden toegepast.

Het kindje wordt in die situatie niet in het water aan de ouders getoond. Tussen de contactmomenten kan de methode wel worden gebruikt als onderdeel van de verdere verzorging. Wanneer de ouders bij hun kindje zijn, zorgen we ervoor dat zij het kunnen zien en koesteren in een wikkeldoek, eventueel met gekozen kleertjes en een luier aan.

Deze vorm van verzorging vraagt een individuele beoordeling en bij voorkeur een goede afstemming met het ziekenhuis, het mortuarium en de betrokken zorgverleners. De wijze waarop het kindje onmiddellijk na de autopsie wordt verzorgd, kan een belangrijke invloed hebben op de mogelijkheden voor de verdere verzorging en opbaring.

nooit vergeten ontwikkelde deze specifieke toepassing vanuit eigen praktijkervaring en stelde de verzorging in de voorbije jaren verder op punt. Dankzij die opgebouwde expertise kunnen we ouders ook na een autopsie gespecialiseerde verzorging aanbieden.

Wanneer vooraf bekend is dat een medisch onderzoek zal plaatsvinden, overleggen we bij voorkeur zo vroeg mogelijk met de betrokken zorgverleners. Zo kunnen de medische noodzaak, een respectvolle verzorging en de wensen van de ouders zo goed mogelijk op elkaar worden afgestemd.

Door onze jarenlange praktijkervaring zijn we vertrouwd met overdrachten vanuit verschillende universitaire en regionale ziekenhuizen, waaronder UZ Leuven, UZA, UZ Brussel en UZ Gent, en vanuit verschillende perifere ziekenhuizen in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Begeleiding van ouders én zorgverleners

De watermethode vergt meer dan een recipiënt met gekoeld water. Het vraagt kennis, ervaring, zorgvuldige observatie en regelmatige opvolging.

Correcte watertemperatuur

Een correcte en stabiele watertemperatuur is essentieel. Wij starten bij voorkeur met water van ongeveer 4 °C en bewaken dat de temperatuur niet boven 8 °C stijgt. Dat sluit aan bij de gekoelde omstandigheden die voor de bewaring van overledenen in mortuaria en funeraria worden gebruikt.

nooit vergeten begeleidt zowel ouders als professionele zorgverleners. We kunnen adviseren bij de eerste verzorging, overleggen met het ziekenhuis of mortuarium en de verdere zorg overnemen of voortzetten.

Voor zorgverleners is vroeg overleg bijzonder waardevol. De eerste handelingen na de geboorte kunnen invloed hebben op de mogelijkheden die later nog bestaan. Door tijdig contact op te nemen, kan in alle rust worden bekeken wat voor dit kindje en deze ouders het meest passend is.

Daarbij respecteren we steeds de medische context, de werking van het ziekenhuis en de keuzes van de ouders.

Veelgestelde vragen over de watermethode

Kan ik mijn kindje aanraken en vasthouden?

Wij zijn absolute voorstander van direct contact waarbij je kindje vasthouden en koesteren ontzettend belangrijk is. Alle handelingen die je hebt kunnen stellen voor je kindje, heeft rechtstreeks een invloed op jullie rouwverwerking.

Ouders kunnen hun kindje in het water bekijken en voorzichtig aanraken.

Afhankelijk van de toestand en de kwetsbaarheid van het kindje kan het ook voorzichtig uit het water worden genomen, bijvoorbeeld om het te koesteren, te fotograferen of samen tastbare herinneringen te maken. Dat gebeurt altijd rustig en met begeleiding. Ouders hoeven niets zelf te doen wanneer zij dat niet wensen.

Naast foto’s willen sommige ouders graag een hand- of voetafdruk of een ander tastbaar aandenken bewaren. We bekijken zorgvuldig wat mogelijk is en in welke volgorde dit het best gebeurt, zonder het kwetsbare lichaampje onnodig te belasten.

Grotere kindjes of kindjes wiens lichamelijke toestand het toelaat, kunnen sowieso vastgehouden worden.

Is de watermethode altijd mogelijk?

Nee. De watermethode is niet voor ieder kindje en niet op ieder moment de meest aangewezen keuze.

De toestand, de ontwikkeling en de kwetsbaarheid van ieder kindje zijn anders. We bekijken individueel of de methode geschikt is en bespreken eerlijk welke verwachtingen realistisch zijn.

Bij premature of voldragen baby’s die na de geboorte hebben geleefd, kan een langdurig verblijf in water ertoe leiden dat de vingertjes en teentjes snel rimpelen. Dat kan het maken van gedetailleerde hand- en voetafdrukken bemoeilijken. In porseleingips of acrylhars wordt immers ieder detail van de huid overgenomen. Daarom bekijken we zorgvuldig in welke volgorde de verzorging en het maken van tastbare herinneringen het best plaatsvinden.

Zorgt de watermethode voor een mooie huidskleur?

Nee. De watermethode zelf zorgt er niet voor dat een kindje een mooie of natuurlijke huidskleur behoudt. Een correcte en voldoende lage koelingstemperatuur is daarvoor van doorslaggevend belang. De watermethode ondersteunt vooral het kwetsbare lichaam en kan helpen bij de presentatie van het kindje.

Hoelang kan een kindje met de watermethode worden bewaard?

Dat verschilt per kindje en per situatie.

De toestand van het kindje wordt regelmatig opgevolgd. Op basis daarvan bespreken we met de ouders hoe de verzorging verder kan verlopen. We werken niet met één vaste termijn die op ieder kindje kan worden toegepast.

Kan de watermethode in het ziekenhuis worden gestart?

Ja, dat is mogelijk wanneer het ziekenhuis hiervoor over de nodige voorzieningen en ervaring beschikt.

Niet ieder ziekenhuis past de watermethode al toe. nooit vergeten kan vroegtijdig advies geven, met de betrokken zorgverleners overleggen en de gespecialiseerde verzorging verderzetten of overnemen. Jullie kunnen bij ons ook materiaal huren of aankopen.

Moet je het water dagelijks verversen?

Nee. Het water moet enkel ververst worden als het vervuild is geraakt door ontlasting of bloeddruppeltjes. Wij raden zelfs af om het water onnodig te verversen omdat het vaak lang duurt om je water weer op de gewenste temperatuur te krijgen.

Heb je vragen over de watermethode?

Ben je ouder en wil je weten wat wij voor jouw kindje kunnen doen? Neem dan gerust contact met ons op. Je hoeft niet vooraf te weten wat de juiste keuze is. We bekijken samen wat voor jullie kindje mogelijk, zorgvuldig en passend is.

Ben je arts, vroedvrouw, verpleegkundige, medewerker van een mortuarium of uitvaartondernemer? Dan overleggen we graag over de eerste verzorging, de overdracht en de verdere begeleiding.

Ook wanneer je een beroep wilt doen op onze expertise als extern adviseur of een opleiding voor medewerkers wilt organiseren, kun je contact met ons opnemen.

Op de Nederlandse pagina over de watermethode,  kan je foto's zien van kindjes die op deze manier werden opgebaard.